Dokuz katmanda 4 bin yıl: Troya

ÇANAKKALE - BHA

Bir kent yıkıldı, üzerine yenisi kuruldu. Yüzyıllar boyunca aynı coğrafyada farklı uygarlıklar yaşamaya devam etti. Bugün Çanakkale'deki Troya Arkeolojik Alanı'nda toprağın altında ve üzerinde görülen farklı yerleşim katmanları, yaklaşık 4 bin yıllık geçmişin izlerini bir arada taşıyor.

UNESCO tarafından dünyanın en tanınmış arkeolojik alanlarından biri olarak gösterilen Troya, Anadolu, Ege ve Balkanların kesiştiği konumuyla farklı uygarlıklar arasında kültürel ve ticari bir köprü oluşturdu. Kent, sahip olduğu arkeolojik değerlerin yanı sıra Homeros'un İlyada Destanı'yla dünya edebiyatında bıraktığı iz nedeniyle de önem taşıyor.

Dokuz kent üst üste kuruldu

Troya'yı arkeoloji açısından farklılaştıran en önemli özelliklerden biri yerleşim katmanları.

Kültür ve Turizm Bakanlığının verilerine göre alanda görülen 9 ana kent katmanı, kesintisiz olarak 3 bin yılı aşkın bir dönemin izlerini ortaya koyuyor. Kazılarda ana kent katmanlarının yanı sıra 42 yapı katı belirlendi.

Troya'daki en erken yerleşim MÖ 3000-2500 yıllarına, Erken Tunç Çağı'na tarihleniyor. Farklı dönemlerde yeniden kurulan yerleşimlerin izleri Roma Dönemi'ne kadar uzanıyor.

Bu katmanlaşma, Troya'yı yalnızca tek bir antik kentin kalıntısı olmaktan çıkarıyor; Anadolu, Ege ve Balkanlar arasında binlerce yıl boyunca yaşanan kültürel değişimin takip edilebildiği arkeolojik bir kayıt haline getiriyor.

Anadolu ile Akdeniz dünyasının buluşma noktası

Troya'nın gelişiminde bulunduğu coğrafya belirleyici rol oynadı. Hisarlık Tepesi üzerinde kurulan kent, Çanakkale Boğazı'nın güney girişine yaklaşık 4,8 kilometre uzaklıkta bulunuyor.

UNESCO'ya göre Troya, yüzyıllar boyunca göçler, ticaret, yerleşimler ve bilgi aktarımı aracılığıyla Troas bölgesi ile Balkanlar, Anadolu, Ege ve Karadeniz arasında kültürel bir köprü görevi gördü.

Kazılarda savunma duvarları, kent kapıları, taş döşeli bir rampa ve savunma kulelerinin bölümleri ortaya çıkarıldı. Aşağı kentte yapılan çalışmalar ise Geç Tunç Çağı'nda yerleşimin yaklaşık 30 hektarlık alana yayıldığını gösterdi.

Destandan arkeolojiye Troya Savaşı

Troya'nın dünya çapında tanınmasının en önemli nedenlerinden biri Homeros'un İlyada Destanı.

Destanda anlatılan Troya Savaşı, Akhalar ile Troyalılar arasındaki mücadeleyi konu alıyor. UNESCO kayıtlarında da MÖ 13'üncü yüzyılda gerçekleştiği kabul edilen Troya kuşatmasının Homeros tarafından İlyada'da ölümsüzleştirildiği ve iki bin yılı aşkın süredir sanatçı ve yazarları etkilediği belirtiliyor.

Kültür Portalı'nda aktarılan mitolojik anlatıya göre savaşın başlangıcı Paris'in, Sparta Kralı Menelaos'un eşi Helena'yı Troya'ya getirmesine kadar uzanıyor.

Böylece Troya, arkeolojik kalıntılarla mitoloji ve dünya edebiyatının aynı coğrafyada kesiştiği ender alanlardan biri olarak öne çıkıyor.

Kazılar 19'uncu yüzyılda başladı

Troya'daki arkeolojik çalışmaların geçmişi 19'uncu yüzyıla uzanıyor. Heinrich Schliemann'ın 1870'lerde gerçekleştirdiği kazıların ardından Wilhelm Dörpfeld ve Carl Blegen gibi araştırmacılar da bölgede çalışmalar yürüttü.

Yaklaşık bir buçuk asırdır farklı dönemlerde sürdürülen araştırmalarla kentin surları, kapıları ve savunma yapılarının yanı sıra tiyatro, hamamlar, yapı temelleri ve gelişmiş kanalizasyon sistemine ilişkin kalıntılar gün yüzüne çıkarıldı.

UNESCO, Troya'da başlayan erken dönem kazılarının yalnızca kent tarihinin ortaya çıkarılmasında değil, modern arkeolojinin kamuoyunda tanınmasında da önemli bir yere sahip olduğuna dikkat çekiyor.

Troya'nın hikâyesi tek bir çağda bitmedi

Troya'da yaşam Tunç Çağı'yla sınırlı kalmadı. Arkeolojik kalıntılar, farklı dönemlerde kentin yeniden şekillendiğini gösteriyor.

UNESCO kayıtlarına göre Athena Tapınağı ve kutsal alan gibi yapılar Troya'daki Yunan ve Roma dönemlerinin izlerini taşırken agora çevresindeki odeion ve bouleuterion da Roma dönemi kent düzenini yansıtıyor.

Çevredeki tarihî peyzajda ise tarih öncesi yerleşimler ve mezarlıklardan Helenistik tümülüslere, Yunan ve Roma yerleşimlerinden Roma ve Osmanlı köprülerine kadar farklı dönemlerin izleri bulunuyor.

1998'den bu yana dünya mirası

Troya Arkeolojik Alanı, 1998 yılında 849 sıra numarasıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kültürel miras olarak kaydedildi. Alan, UNESCO'nun 2, 3 ve 6 numaralı Dünya Mirası kriterlerini karşılıyor.

UNESCO değerlendirmesinde Troya'nın Anadolu, Ege ve Balkanlar arasındaki ilişkileri göstermesi, binlerce yıl boyunca farklı uygarlıklara tanıklık etmesi ve İlyada ile Aeneis gibi dünya edebiyatını etkileyen eserlerle kurduğu bağ öne çıkıyor.

Yaklaşık 4 bin yıllık kent tarihini üst üste taşıyan Troya, bugün yalnızca geçmişte kurulmuş bir yerleşimin kalıntılarını değil; Anadolu'nun farklı uygarlıklarla kurduğu ilişkinin binlerce yıllık izlerini de aynı arkeolojik alanda barındırıyor.